Petitie - Nieuwe glans voor 'koninklijk' orgel

Reden van deze petitie

Dit voorjaar begint de restauratie van het orgel in de Nieuwe Kerk te Delft. Toen Jonathan Bätz dat orgel in 1840 opleverde, had het kerkinterieur nog een pleisterlaag. Deze werd tussen 1923 en 1937 verwijderd, met grote gevolgen voor de akoestiek. Dit leidde tot wijziging van de intonatie van het orgel.
De muren herpleisteren zou de akoestiek verbeteren, maar lijkt niet (meer) aan de orde te zijn: de architect van de kerkrestauratie en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) beschouwen het huidige interieur als een Gesamtkunstwerk met een jaren 1920/1930-uitstraling die wordt bepaald door muren in ongepleisterde baksteen, plafondschilderingen in het hoogkoor en gebrandschilderde ramen in koor en dwarsschip.
Binnen dit kader vormt het Bätz-orgel een op zichzelf staand en zwaar wegend belang.

De originele kleur van de orgelkas was ‘rosélila met witte lijsten en banderingen’. De kerkvoogdij liet die kleuren in 1865 eikenbruin overschilderen; tot ongenoegen van Christian G.F. Witte van de toenmalige firma Bätz-Witte. Hij vond de donkere tint niet passend bij de neo-renaissancestijl van de kas van zijn voorganger Jonathan Bätz.
De RCE heeft het volgende medegedeeld: “Geheel in lijn met de gegroeide restauratiefilosofie wordt in Delft de bestaande, gegroeide, toestand gehandhaafd. Dit geldt zowel voor het visuele aspect als de technische aanleg en klankgeving”.
De orgelkas en het orgelbalkon houden dus hun huidige aanzien; mogelijk worden extra gouden accenten aangebracht ter verlevendiging en verfraaiing.

Het orgel van de Nieuwe Kerk met zijn “grote kwaliteiten” (…) “heeft nogal te lijden gehad onder ingrepen vanuit het verleden, waarvan de ontpleistering van de muren de meest ernstige is”, meldt Stichting Kerkconcerten Delft op haar website. Door de veranderde akoestiek van de kerk moesten de klank en de techniek van het orgel, dat tot de restauratie van het kerkschip tussen 1933 en 1937 vrijwel oorspronkelijk bewaard was gebleven, worden aangepast. Steeds waren de resultaten onbevredigend, zo blijkt uit ‘Het Bätz-orgel in de Nieuwe Kerk te Delft, Historisch en technisch rapport' van adviseur Aart Bergwerff.
Volgens datzelfde rapport is het belangrijkste probleem van het orgel de mede door ontpleistering gewijzigde akoestiek.

De komende restauratie zou het instrument zijn “oude allure” (deels) moeten teruggeven. Hiervoor is geen herpleistering van het hele kerkinterieur nodig.
Grote of Sint-Laurenskerk Alkmaar In Alkmaar werd het schip van de Sint Laurenskerk eind jaren 1990 opnieuw bepleisterd, met positief gevolg voor de klank van het Van Hagerbeer-orgel. In Delft zou men dat ook kunnen doen. Ter vermijding van een eventueel als storend te ervaren kleurverschil kan pleister in een ‘passende’ tint worden gebruikt.
Blijft herpleisteren van het schip van de Nieuwe Kerk achterwege, dan krijgt de orgelklank te weinig “oude allure” terug.

Deze petitie komt, met erkenning van de monumentaliteit van het kerkinterieur, op voor het Bätz-orgel. De ondertekenaars bepleiten een zodanige herafweging van belangen dat meer recht wordt gedaan aan het orgel, ook nu het inmiddels ‘vijf over twaalf’ is.
Het belang van een optimaal klinkend orgel moet zwaarder wegen dan dat van schipmuren in schoon metselwerk.

De restauratie van het Bätz-orgel wordt positief gewaardeerd, zelfs zonder herpleistering van (een deel van) het interieur. De Nieuwe Kerk is echter geen willekeurig bedehuis; het is ook ons nationale mausoleum, met het orgel als tegenhanger van het monument van Willem de Zwijger. Zeker nu de kas en het balkon hun huidige kleuren houden, moet de toekomstige orgelklank optimaal zijn. Hiervoor is herpleistering van het kerkschip noodzakelijk.
De Nieuwe Kerk wordt schitterend. Het orgel mag niet achterblijven. Noblesse oblige...

Bronnen

  • ‘Toekomstvisie Nieuwe Kerk Delft’, Van Hoogevest Architecten, juni 2014
  • google > Architect Ron Verduijn, Oude en Nieuwe Kerk Delft
  • ‘De restauratie van de Nieuwe Kerk te Delft voltooid’, artikel dr E.H. ter Kuile, 1938
  • ‘Het Bätz-orgel in de Nieuwe Kerk te Delft, Historisch en technisch rapport’, Aart Bergwerff, 2006/2014 (pagina 35 e.a.)
  • www.kerkconcertendelft.nl > Orgels > Orgel Nieuwe Kerk > Nieuws
  • www.oudeennieuwekerkdelft.nl
  • www.orgbase.nl > Zoek op plaatsnaam: Delft

Tenzij anders vermeld, zijn alle citaten ontleend aan www.kerkconcertendelft.nl.

Petitie overhandigd